Многу често кога некој ќе почувствува болка под десните ребра, веднаш вели: „Ме боли жолчката.“ Но дали навистина мисли на жолчката како течност, или на жолчното кесе како орган? Иако овие два поими се тесно поврзани, тие не се исто. Едното е биолошка течност, другото е анатомска структура. Да објасниме јасно и разбирливо.
Жолчката (bile) е дигестивна течност која се создава во црниот дроб (liver). Таа има жолто-зелена боја и претставува клучен дел од процесот на варење, особено при разградување на мастите (fat digestion). Нејзината главна улога е да ги разложи големите масни капки во помали честички – процес познат како емулзификација (emulsification). Со тоа им овозможува на дигестивните ензими полесно да ги обработат мастите и да се апсорбираат во тенкото црево (small intestine).
Жолчката содржи жолчни соли (bile salts), холестерол (cholesterol), билирубин (bilirubin), вода и електролити. Билирубинот е пигмент што настанува при распаѓање на старите црвени крвни клетки и токму тој ѝ ја дава специфичната боја. Холестеролот, пак, ако е во вишок, може да доведе до создавање на кристали и жолчни камења (gallstones).
Жолчното кесе (gallbladder) е мал, крушковиден орган кој се наоѓа веднаш под црниот дроб. Неговата функција не е да произведува жолчка, туку да ја складира и концентрира. Замислете го како природен резервоар. Кога не јадеме, жолчката што ја создава црниот дроб се складира во жолчното кесе. Кога внесуваме храна, особено масна, жолчното кесе се контрахира (contracts) и ја испушта жолчката преку жолчните канали (bile ducts) во тенкото црево, каде што започнува активната дигестија.
Овој механизам е прецизен и синхронизиран. Хормонот холецистокинин (cholecystokinin – CCK) се ослободува кога мастите стигнуваат во цревото и му сигнализира на жолчното кесе да се испразни. Тоа значи дека жолчното кесе реагира директно на тоа што јадеме.
Кога балансот во жолчката се нарушува – на пример има премногу холестерол или премалку жолчни соли – може да се формираат жолчни камења. Тие можат да останат без симптоми, но понекогаш предизвикуваат силна болка (biliary colic), мачнина, повраќање или воспаление на жолчното кесе (cholecystitis). Болката најчесто се појавува по обилен или масен оброк, бидејќи тогаш жолчното кесе се обидува да се контрахира.
Интересно е што човек може да живее без жолчно кесе. При хируршко отстранување (cholecystectomy), жолчката продолжува да се создава во црниот дроб и директно се испушта во цревата. Телото се адаптира, но кај некои лица може да се јави чувствителност на многу масна храна.
За да го одржиме здравјето на жолчното кесе, важно е да избегнуваме екстремни диети и нагло слабеење, бидејќи тоа може да го зголеми ризикот од создавање камења. Балансирана исхрана со умерен внес на масти, доволно растителни влакна (fiber), редовна физичка активност и стабилна телесна тежина се најдобрата превенција.
На кратко, жолчката е течност произведена од црниот дроб која помага во варење на мастите, додека жолчното кесе е орган што ја складира и контролира нејзината испорака. И двете структури работат како тим во дигестивниот систем. Кога разбираме како функционираат, полесно можеме да ги препознаеме симптомите и да се грижиме подобро за сопственото здравје.
